Kleding op het werk zorgt elk jaar voor dezelfde discussie. Zodra de temperatuur stijgt, verschijnen op kantoor en op LinkedIn dezelfde vragen. Kun je een korte broek aan? Zijn slippers professioneel? Moet ik een panty aan als het 30 graden is? En toch gaat die discussie eigenlijk nooit echt over kleding.
Wat kleding op het werk ons vertelt over cultuur
Ik vloog een jaar als stewardess bij Martinair. We werden beoordeeld op ons uiterlijk, op hoe ons haar zat, welke nagellak we droegen en zelfs op de kleur van onze panty. Strikte regels, geen discussie mogelijk.
Maar als ik terugkijk op die periode, denk ik niet als eerste aan die regels. Ik denk aan de trots die we voelden wanneer we ons uniform aantrokken. Aan collega’s die met aandacht voor hun werk verschenen. Aan het plezier dat we samen hadden en het gevoel onderdeel te zijn van iets groters dan onszelf.
Onderzoek naar het fenomeen “enclothed cognition” van Adam en Galinsky (2012) laat zien waarom dat zo werkt. Deelnemers die een witte jas droegen presteerden beter als ze werd verteld dat het een doktersjas was. Dezelfde jas, maar met een schildersjas-label, had dat effect niet. Niet de kleding zelf, maar de betekenis die eraan wordt gegeven maakt het verschil. Precies zoals cultuur werkt.
Twee organisaties kunnen exact hetzelfde uniform hebben en toch totaal anders voelen. Denk aan een ziekenhuis, een politieorganisatie of een luchtvaartmaatschappij. Het uniform vertelt je niet hoe mensen met elkaar omgaan, hoeveel ruimte er is voor humor of eigen initiatief. Dat wordt bepaald door de cultuur.
Waarom kleding op het werk een cultuurvraag is
In teams waar de cultuur helder is, wordt de vraag “kan ik een korte broek aan?” eigenlijk niet gesteld. Dan weet je wat past, niet omdat het ergens in een protocol staat, maar omdat de ongeschreven regels duidelijk zijn. Je voelt aan wat normaal is, wat gebruikelijk is en wat past bij de manier waarop jullie samenwerken.
In een formele cultuur valt een korte broek misschien op. In een informele cultuur kan het juist gek voelen als iemand altijd strak in pak verschijnt. Niet omdat het fout is, maar omdat het afwijkt van wat binnen die omgeving vanzelfsprekend is.
De discussie over kleding op het werk is dan ook zelden een kledingprobleem. Het is een signaal dat de cultuur niet helder genoeg is. Dat mensen niet goed weten waar de organisatie voor staat, wat past en wat niet, en hoe ze dat aan elkaar kunnen uitleggen zonder te vervallen in regels.
Wat ik als trainer tegenkom
In mijn werk met teams hoor ik leidinggevenden regelmatig zeggen: “We hebben toch een kledingbeleid?” Of: “Ik snap niet waarom dit steeds terugkomt.” De rode draad is bijna altijd hetzelfde. Het kledingbeleid lost het probleem niet op, omdat het probleem niet over kleding gaat. Het gaat over een cultuur die niet duidelijk genoeg is om richting te geven aan gedrag.
Kernwaarden als antwoord op de kledingdiscussie
Als kernwaarden echt leven in een team, verdwijnt de discussie over kleding op het werk grotendeels vanzelf. Want dan weet iedereen waar de organisatie voor staat, hoe jullie je presenteren naar klanten en wat past bij de manier waarop jullie samenwerken. Niet omdat het in een reglement staat, maar omdat het vanzelfsprekend voelt.
Dat is de kracht van een heldere cultuur. Ze geeft richting zonder dat alles vastgelegd hoeft te worden. Ze creëert ruimte om jezelf te zijn en tegelijkertijd rekening te houden met elkaar.
De vraag is dus niet: “Wat mag ik aan op warme dagen?” De vraag is: “Weten mensen in jouw organisatie nog waar jullie samen voor staan?” Want als dat duidelijk is, wordt kleding op het werk ineens een stuk luchtiger.
Hoe je begint met een heldere cultuur
Het begint met het gesprek. Niet over kleding, maar over wat jullie als organisatie belangrijk vinden, hoe jullie willen samenwerken en wat dat zichtbaar maakt in gedrag. In de workshop Kernwaarden in de praktijk helpen we teams om kernwaarden te vertalen van mooie woorden naar herkenbaar gedrag in de dagelijkse praktijk. En voor organisaties die verder willen bouwen aan een cultuur die echt klopt, biedt het traject Kernwaarden naar cultuur een stap-voor-stap aanpak die beklijft.
Werkplezier ontstaat waar cultuur duidelijk is
Buro Kompas helpt teams en leidinggevenden om cultuur tastbaar en herkenbaar te maken, met werkvormen die verder gaan dan mooie woorden op de muur. Neem contact op of plan een vrijblijvend gesprek.
